logotype

Informacje uzupełniające

Krzyżacy, Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, zakon rycerski utworzony z niemieckiego bractwa szpitalnego w 1198 w Jerozolimie. Po opuszczeniu Jerozolimy Krzyżacy osiedlili się na Węgrzech, broniąc kraj przed najazdami Połowców (1211-1224). Przybycie Krzyżaków na ziemie polskie
W 1226 uzyskali obietnicę nadania ziemi chełmińskiej od Konrada I Mazowieckiego, w zamian za pomoc w ochronie pogranicza Mazowsza przed Prusami. Po zatwierdzeniu darowizny przez cesarza i papieża na zdobytych ziemiach pruskich zaczęli tworzyć własne państwo. W 1237 połączyli się z Zakonem Kawalerów Mieczowych w Inflantach. Po zakończeniu podboju Prus w 1283 ekspansja terytorialna państwa zakonnego skierowała się na ziemie sąsiadów: Rusi, Litwy i Polski, Sambii i Żmudzi. W 1308 opanowali Pomorze Gdańskie. Stolicę Zakonu przeniesiono z Wenecji do Malborka. Na czele państwa krzyżackiego stał wielki mistrz, podległy kapitule generalnej. Jego współpracownikami byli: wielki komtur, wielki szpitalnik, wielki szatny, wielki skarbnik i dwaj szafarze. Zakon składał się z rycerzy, duchownych i braci służebnych. Państwo krzyżackie dzieliło się na komturie. Wojny z Polską i Litwą
Agresywna polityka Krzyżaków wobec Litwy i Polski doprowadziła w 1385 do podpisania w Krewie unii polsko-litewskiej. Militarny sojusz polsko-litewski doprowadził do klęski Krzyżaków w bitwie pod Grunwaldem (1410). Działająca w Prusach opozycja antykrzyżacka (Związek Pruski), coraz wyraźniejsze ekonomiczne ciążenie Prus ku Polsce doprowadziły do wybuchu wojny trzynastoletniej (1454-1466). Traktaty pokojowe z 1411 i 1466 załamały potęgę polityczną i gospodarczą Zakonu oraz ograniczyły terytoria państwa krzyżackiego. W 1467 Krzyżacy zmuszeni zostali przenieść swą stolicę do Królewca. W 1525 wielki mistrz krzyżacki A. Hohenzollern przeszedł na luteranizm. W miejsce rozwiązanego państwa zakonnego powstało świeckie księstwo, Prusy Książęce, zhołdowane polskiemu królowi Zygmuntowi I Staremu. Kolejni władcy Prus Książęcych utrzymywali zależność lenną od Polski do 1657, do traktatów welawsko-bydgoskich. W uszczuplonych formach Zakon przetrwał w Austrii i Niemczech, przekształcony w 1929 w zakon duchowny. Glosariusz
Komtur, komandor, zwierzchnik domu zakonnego w niektórych średniowiecznych zakonach rycerskich (Krzyżacy, maltańscy kawalerowie). Następnie rycerz zakonny dożywotnio sprawujący władzę administracyjną i wojskową w tzw. komandorii, podczas wojny dowodzący wojskami wystawianymi przez komandorię. Komtur jako najwyższy urzędnik podlegał tylko władzom centralnym zakonu, jemu natomiast podlegali administratorzy powiatów komandorii: wójtowie i tzw. opiekunowie Kapitularz (z łacińskiego),
1) jedno z pomieszczeń klasztoru, służące do narad zakonników.
2) miejsce zebrań kapituły kanoników. Refektarz, jadalnia w klasztorach, seminariach duchownych i in. budynkach kościelnych - często, jako największa sala, wykorzystywana też do innych celów. Typowy dla architektury średniowiecznej refektarz klasztorny sytuowano wzdłuż krużganku, po przeciwnej stronie kościoła. Najczęściej był nakryty sklepieniem krzyżowym lub krzyżowo-żebrowym i połączony z krużgankiem jednym albo dwoma wejściami, oświetlały go duże okna Portal (z języka łacińskiego porta - "drzwi", "brama"), dekoracyjne obramienie drzwi, ukształtowane z form architektonicznych i rzeźbiarskich. W starożytnej Grecji i Rzymie proste obramienie zwieńczone od góry gzymsem stanowiło portal wokół drzwi z brązu. W średniowieczu zaczęto budować bardzo okazałe portale kościelne uskokowe, zdobione archiwoltami, kolumienkami i rzeźbionym tympanonem. Stosowano też portale prostokątne o obramieniach z profilowanej, glazurowanej cegły. Portale renesansowe (renesans) były wzorowane na formach antycznych, w baroku zaczęto stosować portale połączone z balkonem, gzymsami i zdwojonymi kolumnami

2017  Diecezjalne Centrum Kultury Zamek Bierzgłowski  InfoHelp24